Milan Butozan rodio se u radničkom naselju na ivici Pančeva, u Hunjadijevoj 7 (danas Kraljevića Marka 7 ), 27.11.1905. godine. Odrastao je u veoma teškim uslovima - otac Lazar bio je lučki radnik, majka nadničarka. Porodica se više puta selila, boravila je u Dahau od 1908. do 1911. godine, gde je rođena sestra Marija. Bio je razrok, što ga je činilo nesrećnim, a porodična situacija (siromaštvo, očev alkoholizam) je bila teška. Po čitav dan je provodio na ulici, često šetajući pored Tamiškog rita.

Školovanje je često prekidao - bio je loš učenik i »...družeći se sa šegrtima svake fele, zavoleo sad ovaj sad onaj zanat. Nepoučen ni od koga, prepušten svojim detinjim hirovima, prelazio je iz zanata u zanat«¹. Bio je kovački šegrt, stolarski, zatim zidarski, čak je želeo postati kelner, ali je taj pokušaj trajao samo jedan dan.

U Gimnaziji se isticao umetničkim talentom, imao je svoj mali atelje u školi. Već tada je pokazivao avanturistički duh - sa 14 godina je neplanirano putovao do Hamburga, gde su ga uhvatili i vratili kući.²

Na nagovor profesora 1925. godine napušta redovno školovanje i upisuje se na Umjetničku akademiju u Zagrebu. Pri upisu mu je pomogao kolega Franjo Radočaj. Bio je neobično talentovan za sve oblike likovnog stvaranja, ali je privlačio pažnju i svojom impozantnom fizičkom pojavom. Bio je hirovit, često se s nipodaštavanjem odnosio prema običajima građanskog društva, što je bio pokušaj da zakloni siromašno poreklo.

Usled teških materijalnih prilika hranio se u zagrebačkoj Prehrani u Tuškancu sa siromasima.³ Već 1927. godine započinje saradnju sa profesorom Jozom Kljakovićem na freskama u crkvi Sv. Marka. Postao je najistaknutiji Kljakovićev učenik⁴, što je izazvalo ljubomoru kolega.

Sukob sa grupom "Zemlja"

Početkom tridesetih godina počelo je formiranje grupa među studentima, pre svega umetničke grupe "Zemlja". Butozan je provociran zbog umetničkih stavova, imovinskog stanja i fizičke mane. Sukob je kulminirao kada ga je grupa kolega fizički napala, a on je u samoobrani teško povredio Željka Hegedušića. Iako je bio napadnuta strana, profesorski kolegijum ga je isključio sa Akademije⁵, te je školovanje nastavio na Umetničkoj školi u Beogradu.

Prijateljstvo sa Smederevcima

Presudnu ulogu odigralo je prijateljstvo sa dr Stevanom i Olgom Smederevac, pančevačkim mecenama. 1928. godine je učestvovao na prvoj grupnoj izložbi u Pančevu sa dva rada. Njegova Madona⁸ iz 1928. predstavlja remek-delo neorenesansnog slikarstva, nastalo verovatno u Parizu gde je boravio tri meseca uz njihovu pomoć.⁹

Pored slikarstva, još u vreme studija, Butozana je zainteresovalo i vajarstvo. Tako postoji podatak da je tokom leta, u predahu studija, uklesao muški lik iz narodne poezije na kameni stub malog železničkog mosta u ritu kraj Pančeva⁶.

Freske u kapeli Svetog Đorđa

Najznačajniji mladalački rad je ciklus fresko-slika u kapeli Svetog Đorđa na Pravoslavnom groblju u Pančevu (1930). Početkom 1930. SPCO je odlučila da oslika Uspenjsku crkvu, ali je Butozanu dozvolila da oslika kapelu Svetog Đorđa. Radovi su počeli 1. juna, a završeni su već krajem novembra zbog stalnog požurivanja SPCO.

Freske su bile revolucionarne - ispoštovan je ikonografski raspored, ali kompozicije su bile zamišljene po ikonografiji zapadne crkve. Kao avans je dobio svega 6.000 dinara, kasnije je sve plaćao iz sopstvenog džepa. Međutim, protiv njega je ustao uticajni prota Svetozar Zorić. SPCO je odbila da plati honorar, a napad u štampi je usledio, gde je Butozan optužen za "kubističko-modernistički stil". Freske su 1941. godine prekrečene.¹¹

Po svom karakteru ove freske predstavljale su revoluciju u unutrašnjoj dekoraciji pravoslavnih hramova. Svi prikazani likovi bili su izduženi, slikani veoma verno – gotovo trodimenzionalno, sa svojstvima običnih ljudi, bez nepotrebnog patosa i dvodimenzionalne bezličnosti, karakterističnih za ikonografiju fresko-slika u pravoslavnim hramovima. Na freskama su bili prikazani ljudi koji žive, stradaju i umiru pred očima posmatrača.

U velikom broju gradova u kraljevini, desetogodišnjica smrti kralja Petra I bila je povod za podizanje monumentalnog spomenika. Tako je u Pančevu formiran Odbor za podizanje spomenika kralju Petru, koji je 1930. godine raspisao konkurs za spomenik, koji bi se našao na glavnom gradskom trgu u Pančevu. Poznato je da je i pored dodeljene prve nagrade Tomi Rosandiću, realizovan drugonagrađeni rad Petra Pallavicinija. Na konkursu je učestvovao i autorski tim pod šifrom Trinajst Emilija Trinajst, koji su zapravo činili Milan Butozan i Rudolf Ivanković. Njihov konkursni rad je prilikom žiriranja vrednovan na šesto mesto.

Prva samostalna izložba (1932)

1.aprila 1932. godine otvorena je njegova prva samostalna izložba u Salonu Ullrich u Zagrebu sa 68 radova (40 slika u ulju, 24 bakroreza, 2 skulpture, 2 kartona). Izložba je izazvala velike kontroverze - dok su Ivo Franić, Rudolf Ivanković i Jerko Fabković hvalili "Intelektualizaciju" (seriju od 5 slika), Grga Gamulin i Krsta Hegedušić su oštro napali izložbu.

Izložio je pet krajolika, uključujući Zimski pejzaž Pančeva, Pogled na Pančevo, Kod 3. kilometra¹⁶, Predgrađe Pančeva. U Zimskom pejzažu Pančeva prikazao je deo pančevačkog naselja Gornji grad s karakterističnom arhitekturom paorskih kuća, saonicama, drvoredom u daljini i minuciozno slikanim stvarnim detaljima, poput poštanskog sandučeta ili uličnih šančeva. Ovaj stilizovani način slikanja drveća ostaće prisutan sve do kraja Butozanovog stvaralaštva. Druga grupa radova obuhvatala je Ribarice¹⁷, Sajam i Ženski akt - sve tipično "plančićevske", pod uticajem Jurja Plančića i Vladimira Becića.

Izložba je potom prenešena u Beograd (Radnički dom) i Pančevo (Gradska kuća) i dobro je prihvaćena.¹⁹

Brak i nova izložba (1933-1934)

Krajem 1933. oženio se sa Kinom Kokoškov iz Pančeva, ali zbog svog nemirnog i avanturističkog duha, a i nesređenog materijalnog stanja - brzo se razveo.²⁰ 1934. godine je organizovao drugu izložbu u Salonu Ullrich sa 4 skulpture, 13 slika u ulju, 1 tempera, 4 freske, 1 monotipija i 20 bakroreza. Na ovoj izložbi je prekinuo sa "intelektualizacijom", ali je nastavio rad bez stilske promene. Najimpresivniji rad bila je velika kompozicija Moje venčanje.

Iste godine je pokrenuo časopis Umetnost koji je odmah zabranjen, a zatim otvorio slikarsku školu u fotografskom ateljeu Vitigšlagerove palate u Pančevu.

Prijateljstvo sa Stimakovićima

U Pančevo se doselio pukovnik Zvonimir Stimaković sa porodicom, nasuprot Butozanovom ateljeu. Nastalo je prijateljstvo i velike narudžbe portreta. Porodica se preselila u Zagreb, a uskoro je i Butozan došao za njima. Ugled mu je porastao, te su usledile velike narudžbine za portrete zagrebačkih uglednika: Milana Katića, Miroslava Montanija, Božidara Kunca, Zinke Kunc-Milanov, Predraga Milanova, Zorke Loos i mnogih drugih.

Portret kralja Petra II (1935)

Dobio je narudžbinu za izradu portreta kralja Petra II Karađorđevića za pančevačku opštinu. Portret je urađen veoma kvalitetno, ali nije naišao na potpuno odobravanje javnosti. Butozan je odmaknuo od akademskog realizma, smeštajući portret u alegorijski ambijent sa vedutom Pančeva, koristeći izdignutu perspektivu. Slika je izazvala podeljene reakcije.

Treća i četvrta izložba (1936-1940)

1936. godine je na Trećoj samostalnoj izložbi u Salonu Ullrich izlagao Tri ulična svirača - rad koji predstavlja podsmeh socijalnom slikarstvu i grupi Zemlja. Među portretima su bili Zorka Loos (koja je naručila tri portreta), Zinka Kunc-Milanov, Božidar Kunc, Predrag Milanov. Predstavio je i novu seriju Vaza sa hrizantemama i Balkoni - poslednji dokumentovani krajolik.

1937. godine je ponovo boravio u Pančevu. Gradonačelnik Vasa Isailović je urgirao za njegovo zaposlenje, ali levičarska orijentacija i činjenica da je časopis Umetnost bio zabranjen činili su da nema mesta u državnoj službi.

Materijalno stanje je bilo teško - često je koristio najjeftinije platno, stare ramove²³, čak je preko već završenih slika slikao nove²⁴. Ipak, velike narudžbine su mu povremeno omogućavale nabavku kvalitetnijeg materijala. Među naručiocima u Pančevu isticali su se advokati dr Stevan Purković, dr Bogoljub Stojković i Miša Atanacković, kao i Lilly Parčetić, kći uglednog trgovca, a u Zagrebu glumica Vera Velček-Simić, Milica Bosenbacher, Miroslav Montani, Rafo Ramljak Brizar i mnogi drugi.

Poslednje godine i smrt (1939-1943)

1939. godine je poslednji put izlagao u Pančevu u Francuskom klubu²⁵. 1940. je organizovao četvrtu izložbu u Zagrebu, najavljenu "Manifestom" na starom pergamentu - još jednim propagandnim trikom. Izložio je 5 radova iz ciklusa Evo čoveka, 2 skulpture, 1 mozaik i nekoliko mrtvih priroda. Kritika je bila podeljena jer nije bila jasna distinkcija između starog i novog rada.

Poslednjih godina života atelje je bio u reprezentativnom prostoru palate banke u Masarikovoj ulici. Tokom rata je intenzivno stvarao - sačuvani su portreti u krejonu, Portret Nevenke Hohnjec, Muškarac u enterijeru i nedovršena Mrtva priroda.

Tokom rata je dva puta hapšen, oba puta oslobođen na urgenciju Zvonimira Stimakovića. Primio je rumunsko državljanstvo pred rat. Živeo je sa Pavicom Blažić i njenim sinom Dinkom, sa kojim je imao veliku ljubav. O tome svedoči Portret Dinka Blažića i lik Pavice na slici Enterijer ateljea.

Ni danas se ne zna gde je sahranjen. Posmrtno je ostao upamćen kao jedinstvena pojava na pančevačkoj i zagrebačkoj umetničkoj sceni. Bio je hvaljen i osporavan, svrstan u različite umetničke pravce, ali je bio samo svoj - nije prihvatio ni jednu novotariju, nije pratio pomodne stilove, već je ostao nezavisan u svom stvaralaštvu.