Mihovil Mihaljević (1770–1845), rođen u Svetom Ivanu kod Zagreba, poticao je iz plemićke porodice srpskog porekla. Školovao se u kadetskoj školi u Viner Nojštatu, a od 1788. služio u 6. Varaždinskoj graničarskoj regimenti, istakavši se u Austro–turskom ratu. Brzo napreduje do natporučnika, potom komanduje bataljonom na italijanskom frontu i biva teško ranjen 1800.

U Napoleonovim ratovima ističe se u bici kod Kaldiljera (1805) i na reci Adiđi, postaje potpukovnik 1807, a 1809. usporava napredovanje Marmonovih snaga ka Beču. Pukovnik je od 1811. i zapovednik 13. Graničarske pukovnije, a od 1815–1816. generalmajor i komandant brigade protiv Francuza.

Dvorski ratni savet ga 1816. postavlja za komandanta pančevačke Brigade, gde ostaje do 1831, kada postaje podmaršal i komandant divizije u Lavovu, zatim u Budimu i Temišvaru. Godine 1842. unapređen je u generala artiljerije i ubrzo penzionisan. Umro je u Temišvaru 9. marta 1845.

Pančevo od nastanka do 19. veka

Područje Pančeva naseljeno je od neolita i bronzanog doba. U antičko vreme ovde je postojala keltsko-rimska tvrđava. Najstariji zabeleženi nazivi mesta su Panuka, Panucea/Panoča i Bansif (El Idrizi, 1153), opisano kao „živo trgovačko naselje sa okretnim grčkim trgovcima“.

Kroz srednji vek Pančevo strada od Vizantinaca, Tatara, Kumana i Turaka. U 15. veku se pominje kao malo selo (Pančal, Pansej). Turci 1552. osnivaju Pančevački sandžak; Evlija Čelebija 1660. opisuje drvenu tvrđavu s manjom posadom.

U Velikom bečkom ratu grad više puta biva spaljen. Nakon Karlovačkog mira ostaje pod Turcima sve do 1716, kada ga zauzima austrijska vojska, pod vođstvom generala Klaudija Florimunda Mersija. Tada Pančevo ulazi u sastav Temišvarskog Banata: malo utvrđenje s palankom, drvenim kućama i tek nekoliko zidanih zgrada – početak njegovog kasnijeg razvoja pod austrijskom upravom.

Dolaskom Austrije ruše se stare turske kuće i podižu vojne i državne zgrade: Solara (1718), Kontumac (1721), kasarna (1754), te Crveni, Žitni i Provijant magacin (oko 1780–1790). Tokom 18. veka Pančevo dobija upravne službe, carinarnicu i Komandu kordona.

Posle osnivanja Banatske vojne granice (1764), Pančevo postaje sedište nemačko-banatske regimente. U grad se doseljavaju Srbi, Nemci, Rumuni i Jevreji; Srbi formiraju Gornju, a nemački kolonisti Donju varoš, koje se spajaju 1793.

Car Franc I 1794. podiže Pančevo na rang vojničke komune. Grad se oslobađa opšte vojne obaveze, ali daje 94 vojnika u ratu. Razvijaju se trgovina, zanatstvo, bankarstvo i industrija, a magistrat upravlja sudstvom, porezima i čistoćom grada.

Zgrade

U doba brigadira Mihaljevića u Pančevu su podignute važne vojne i civilne građevine. On je, po svojoj funkciji, brinuo o nabavci materijala, nadzoru radova i rokovima. Tada nastaje Štapska zgrada, sedište 12. nemačko-banatske regimente, kasnije pretvorena u hotel Hungarija. Iz 1825. potiče Kraljevski sudski zatvor, jedna od retkih zgrada iz vremena Vojne granice koja i danas služi istoj nameni, kao i stara bolnica.

Mihaljević je podsticao bogate da grade kuće od cigle, a siromašnima obezbeđivao materijal na otplatu. Tako je 1830. sagrađena kuća Vartolomeja Hermana Grafa, prvobitno namenjena Magistratu, a od 1834. u njoj radi apoteka „Kod Salvatora“. Njegova sopstvena kuća — Kuća sa sunčanim satom — i danas čuva medaljon s njegovim likom; originalni portret naslikao je Konstantin Danil, a kasnije ga je restaurirao Wilh Köhler.

Popločavanje ulica

Pančevo je kao ravničarski grad često tonulo u blato, naročito u jesen i zimu, što je smetalo i stanovnicima i vojsci prilikom parada i svečanosti. Zato Mihaljević pokreće prve velike javne radove na flasterisanju glavnih ulica. Posao su izvodili lokalni majstori: Anton Bahman, Matija Greminger, Fridrih Kverfeld.^[1].

Tenderi su bili glavni način za izbor izvođača velikih javnih radova. Učesnici su polagali kaucije koje su služile kao garancija kvaliteta i rokova, a u slučaju propusta gubili su uloženi novac. Za popločavanje su korišćene cigle iz Karlovaca i Petrovaradina i kamen za najprometnije delove grada.^[2]

Na inicijativu generala Mihaljevića najpre su popločane Mala pijaca (Paraden Platz) i raskršće kod Velike pijace. Mala pijaca je uređena kamenom kaldrmom dopremljenom Dunavom. Magistrat je naredio da građani popločaju ulice ispred svojih kuća uz kaznu od 10 forinti za odbijanje; ciglu su mogli plaćati u ratama, a siromašni su je dobijali besplatno. Ispred kuća zasađivani su dudovi, a vlasnici su morali da brinu o svakoj sadnici. Generalna komanda je 1827. odobrila nabavku 10.000 sadnica duda i javora radi formiranja drvoreda duž glavnih puteva, koji su služili i kao zimski orijentiri.

Pančevo je bilo povezano putevima ka Starčevu, Bavaništu, Alibunaru, Crepaji i Jabuci — većina i danas prati stare trase, osim crepajskog koji je sveden na poljski put. Javne radove obavljao je narod kroz kuluk, od kog su bili oslobođeni samo invalidi i stariji od 63 godine.^[3] Kada su radovi bili obimni ili se približavala zima, uz kulučare su angažovani i plaćeni radnici. Grad je imao mnogo drvenih mostova preko kanala, a 1821. naređena je njihova zamena kamenom. Na obali Tamiša izgrađen je novi nasip sa stepenicama, a u reku se ulivao glavni odvodni kanal kroz grad.

Ulično osvetljenje

Godine 1821. po uzoru na Temišvar, uvedene su ulične lampe. Građani su morali o svom trošku da obezbede oko 300 lampi na pijacama i glavnim ulicama, dok je za najsiromašnije plaćao proventni fond. Pre toga su kafedžije morale da drže fenjere ispred svojih krčmi. Tokom poseta cara Franje Josifa, stanovnici centra morali su da prozore osvetljavaju „milikerc“ svećama.
O lampama je brinuo varoški fenjerdžija - „bokter“, koji ih je palio, čistio i obilazio grad do zore, najavljujući jutro duvanjem u rog. Fenjeri nisu goreli kada je bilo mesečine, a svetiljke su mogle da rade najviše pet sati. Građani su mogli i sami da postave dodatne lampe, pa je tako 1821. carinarnica tražila troškove za osvetljavanje četiri lampe ispred svoje zgrade, uz odbijanje 120 „mesečinskih” dana.

Narodna bašta i izletišta

Pre osnivanja Narodne bašte, Pančevo je imalo Petrićevu baštu (ovde se nalazila >>), jednu od prvih u Banatu, koja je obuhvatala voćnjake, vinograd, paviljon u kineskom stilu, bazene, bunare, zgradu sa ružičnjakom i fabriku likera. Bašta je bila popularno mesto za posete građana.

General Mihovil Mihaljević je 1828. sam projektovao Narodnu baštu, a otvorio sledeće godine. Prostire se na 16 jutara, sa rasadnikom i parkom trougaonog oblika, uređenim po uzoru na nemačke parkove. U sastavu bašte od početka su bile staze, drveće i ukrasno bilje^[4], a za njenu negu bio je zadužen baštovan.

Pored Narodne bašte, postojali su i Učiteljska bašta u južnom delu grada i Ostrvo komaraca na zapadu, koje je kasnije pošumljeno i pretvoreno u izletište sa kupalištem.

Škole

Iako nije jasno da li je prosvetnu politiku formalno vodio, Mihaljević je značajno doprineo obrazovanju. Godine 1819. osniva Matematičku školu i dovodi profesora kapetana Jozefa Ciburga. 1826. gradi Devojačku školu, a 1827. osniva i nedeljnu školu za zanatlijske učenike, gde su mogli da obnove znanje ili nauče osnove. Predavanja su održavana svakog vikenda, a za nepohađanje su bile propisane kazne, što je objavljivano u crkvama. Prvo predavanje održano je 6. januara 1828.

Društveni život i svečanosti

Mihaljević je bio odgovoran i za doček važnih gostiju u gradu. Za te prilike okupljao je ceo oficirski kor i zahtevao da narod bude svečano obučen. Grad nije imao adekvatan smeštaj, pa je često koristio svoju kuću za prijem gostiju.

Svake godine, 12. februara, proslavljan je rođendan cara Franca I, uz topovsku paljbu, svečani ručak kod generala i večernji bal. Nakon mise u Katoličkoj crkvi, oficiri su odlazili u pravoslavnu Uspenjsku crkvu, običaj koji je Mihaljević uveo kao pravoslavac.